محمد حسين بن مهدى فراهانى
281
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
قراء لاهيجان ابريشم را نيكو به عمل مىآورند ، مثل سرشكه و كيسم و لفمجان . و ابريشم اين قراء بهترين ابريشم گيلان است و تفاوت قيمت هم بسيار دارد . و معاملهء برنج لاهيجانى با « قوتى » است و هر قوتى چهار كيل است ، و هر كيلى يك من شاه و يك چارك بالاست كه قوتى نه من تبريز است به كيل جديد . علما و اعيان علماى لاهيجان از قرار تفصيل ذيل است : حاجى ميرزا فتحعلى شمس العلماء ، آقا ميرزا حسن امام جمعه ، آقا شيخ مهدى رئيس طايفهء شيخيهء رشت و لاهيجان ، حاجى ميرزا حسن مشهور به مجتهد ، ميرزا محمود مشهور به شريعتمدار ، آقا سيد حسين قاضى ، آقا سيد مهدى پسر امام جمعه ، شيخ احمد ، حاجى ملا حسين امام ، آقا سيد رضاى امام ، ميرزا ابراهيم صدر العلما . اعيان لاهيجان : ميرزا محمد على خان امين ديوان و پسرها و برادر و بنى اعمام و طايفهء اوست . آباء امين ديوان آباء امين ديوان از اين قرار است : ميرزا محمد على خان پسر ميرزا كاظم حاكم ، و ميرزا كاظم پسر حاجى ابو القاسم حاكم و برادرزادهء حاجى على اكبر حاكم است . و از حاجى على اكبر اولادى نشد به واسطهء آنكه مشار - اليه از چاكران و متابعان شاه مبرور آقا محمد شاه بود ، و هدايت خان رشتى در زمان مخالفت خواست او را مطيع و منقاد خود نمايد قبول نكرده و هدايت خان چوب بسيارى بر او زد به حدى كه مدتها قدرت رفتار و گفتار نداشت و بدين جهت از اولاد افتاد . و حاجى على اكبر و حاجى ابو القاسم ، هر دو پسر حاجى صادق حاكم هستند ، و حاجى صادق پسر حاجى مهدى حاكم بوده است كه از حاجى مهدى به اين طرف اينها در لاهيجان سمت حكومت و رياست داشتهاند . ابناء امين ديوان ابناء امين ديوان از اين قرار است : پسر بزرگش ميرزا حسين خان بسيار معقول و بزرگمنش و درست قول و درستكار و بىآزار ، و ملكش بيش از ساير پسرهاست و از دولت نشان و حمايل درجهء سرتيپى دارد . ميرزا حسن خان پسر دويم ، و با كمال متانت و كفايت و در علم مردمدارى و حكومت در نهايت تسلط است و سزاوار مشاغل و حكومتهاى بزرگ است و الان حكومت لاهيجان با اوست ، و خيلى به خوبى و كدخدامنشى با اهالى سلوك كرده است . و از دولت نشان و حمايل آجودانى از درجهء سرتيپى دارد .